Het is elk jaar hetzelfde ritueel. De eerste koude ochtend in oktober draai je de thermostaat omhoog, en een halfuur later begint de radiator in de slaapkamer te tikken en te borrelen alsof er iemand met een lepel in een pan staat te roeren. Bovenin blijft hij lauw, onderin wordt hij warm. Tijd voor het radiatorsleuteltje dus, dat ergens achter in de keukenla ligt tussen de batterijen en de elastiekjes. Wat veel mensen vergeten, is dat het werk niet klaar is als de laatste radiator stopt met sissen. Want wie lucht uit het systeem laat, laat ook water ontsnappen, en daarmee zakt de druk in de cv-ketel.
Het antwoord op de vraag hoeveel bar je ketel na het ontluchten moet hebben, is voor de meeste woningen eenvoudig: tussen de 1,5 en 2 bar, gemeten terwijl de installatie koud is. Zakt de meter onder de 1 bar, dan moet je bijvullen. Veel ketels slaan onder een bepaalde grens, vaak rond de 0,8 of 1 bar, zelfs af met een foutmelding. Ga je over de 2,5 bar heen, dan zit er te veel water in het systeem en kan het overstortventiel gaan lekken wanneer het water opwarmt en uitzet. Bij een hoog appartementencomplex of een ketel op zolder kan de fabrikant een iets andere waarde voorschrijven, dus werp altijd even een blik in de handleiding of op de sticker op de ketel.
Waarom de druk daalt en waarom dat ertoe doet
Een cv-installatie is een gesloten systeem. Het water pompt rond door de ketel, de leidingen en de radiatoren, en de druk zorgt ervoor dat het water ook de hoogste radiator in huis bereikt. Tijdens de zomer, als de verwarming nauwelijks aanstaat, verzamelt zich lucht bovenin de radiatoren. Door te ontluchten laat je die lucht ontsnappen, maar het water dat erachteraan komt, is ook weg. Bij één radiator merk je daar weinig van, bij acht radiatoren kan de druk al snel een halve bar of meer zakken. Te weinig druk betekent dat de radiatoren op de bovenverdieping niet goed warm worden, dat de pomp harder moet werken en dat de ketel in het ergste geval helemaal stopt. Het is dus geen detail, maar precies de stap die bepaalt of je ontluchtwerk ook echt effect heeft.
Zo vul je bij zonder gedoe
Het bijvullen zelf is minder spannend dan het lijkt. Zet eerst de verwarming uit en wacht tot de installatie is afgekoeld, want warm water staat onder hogere druk en geeft een vertekend beeld. Daarna pak je de vulslang, die vaak bij de ketel hangt of in de meterkast ligt. Het ene uiteinde gaat op de koudwaterkraan, meestal het kraantje bij de ketel of in de meterkast, het andere op het vulkraantje van de ketel. Laat de slang eerst even volstromen zodat er geen lucht mee de installatie in gaat. Draai dan beide kranen rustig open en houd de manometer in de gaten. Bij 1,5 tot 2 bar draai je alles weer dicht, eerst het vulkraantje, dan de waterkraan. Veel moderne ketels hebben een ingebouwde vulkraan of zelfs een digitaal display waarop je de druk afleest, en sommige ketels vullen automatisch bij.
Mijn eigen gewoonte is inmiddels om na het ontluchten de verwarming een uur te laten draaien en daarna nog één keer langs alle radiatoren te lopen. Door het opwarmen komt er soms nog wat lucht vrij, en dan is het fijn om dat meteen mee te nemen. Daarna controleer ik de druk opnieuw als alles weer koud is. Het kost een kwartiertje extra, maar het scheelt een koude slaapkamer in november.
Als de druk steeds weer zakt
Moet je elke paar weken bijvullen, terwijl je niet hebt ontlucht, dan is er iets anders aan de hand. Denk aan een klein lek in een leiding of radiatorkraan, een defect overstortventiel of een expansievat dat zijn voordruk kwijt is. Dat laatste zie je vaak aan een druk die bij het opwarmen flink oploopt en daarna weer inzakt. Een lekje vind je soms zelf, aan een kalkrandje of een vochtige plek onder een radiator, maar voor het expansievat en het overstortventiel is een installateur de aangewezen persoon. Plan zo'n controle bij voorkeur in combinatie met het jaarlijkse ketelonderhoud, dan zit je de rest van het stookseizoen gewoon warm.
